Tussen Stasies – Irma Joubert

So ‘n week terug lees ek ‘n biblioteekboek, Ver wink die Suiderkruis deur Irma Joubert.  Op die voorkant sien ek dit is die voorgeskiedenis van Kate en Bernard van Tussen Stasies, ‘n boek wat al geruime tyd in my boekrak staan, maar wat ek nog nie by lees uitgekom het nie.

Ek maak Ver wink die Suiderkruis klaar, ‘n lekker storie. Kate, ryk John Woodroffe se dogter, wat in die wurgende depressiejare besig is om haar tesis te doen oor die armblankes in Suid-Afrika. Daar is woedende myners in haar pa se myne, wat meer geld wil hê en daar is Bernard Neethling, ´n mynwerker. Hy moet haar oppas terwyl sy navorsing onder die armblankes doen. Hul wêrelde is so ver uitmekaar soos die Ooste en die Weste. Albei weet dit. Maar hy wil die Suiderkruis vir haar pluk. En dit, weet Kate, sal makliker wees as om hul liefde te laat blom.

Dis ‘n lekker liefdesverhaal, en toe ek klaar is, is ek nuuskierig oor wat verder gebeur en ek gaan haal Tussen Stasies uit my boekrak. Dit word ‘n boek wat my intrek en wegsleur, ‘n boek wat ek wens nie wil ophou nie, maar waar ek ook nie kan wag vir die einde nie, want ek wil SO graag hê die hartseer moet geluk word.

Tussen stasies vertel van Gretl, ´n Duitse weeskind van die Tweede Wêreldoorlog en haar verhouding met Jakób, ´n Poolse vryheidsvegter, wat haar een donker oorlognag gered het. Mens loop saam met Gretl, later Grietjie, van waar sy uit ‘n treintrok wat oppad is na Auschwitz, ontsnap, tot waar sy na Suid-Afrika kom, waar sy deur ´n Afrikaanse gesin aangeneem word.

Terwyl Gretl nog by Jakób se mense in Pole bly, kom hy agter sy kry nagmerries, maar toe hy haar daarna uitvra, wil sy nie daaroor praat nie, want dan “gaan die nagmerrie in die kamer agterbly.”

Jakób bly in Pole agter en Gretl word ´n Protestantse Afrikaanse Grietjie Neethling, Kate en Bernard se blondekopdogtertjie, wat hulle tot barstens toe liefhet. Maar ongeag hoe lief en goed haar nuwe ouers vir haar is, daar is dinge wat Gretl met haar saamdra wat net te groot is vir haar kleindogtertjielyf.

Soos die keer wat haar aangenome broer, Kobus, die sitkamer binnekom met ‘n geweer. Gretl skrik haarself wit en toe sy hom vra wat hy met die geweer gaan doen, is sy stom verbaas oor sy antwoord dat hy muisvoëls gaan skiet. Omdat nie een haar verbasing verstaan nie, vra Kobus haar ongeërg wat sy dan dink hy anders met die geweer gaan skiet.

“Mense,” antwoord sy sonder huiwering. Dit skok haar ouers en broer tot stilstand, en hulle besef dat haar verwysingsraamwerk soveel verskil van ander dogtertjies van haar ouderdom.

Jare later vra ‘n vriend wat sielkunde swot haar hoe sy alles wat met haar gebeur het, hanteer het, want sy was ‘n klein kind van ses jaar oud, toe haar hele familie van haar weggeneem is.

Sy antwoord (en dis vir my hartverskeurend):

“Ek het my dink klein gehou. Ek het naby gedink, nie wyer nie, veral nie agtertoe gedink nie. En as die agtertoedink wou insypel, het ek aan ander dinge gedink – stories.”

Maar selfs toe vertel Gretl nie alles nie. Daar is ‘n geheim wat sy met haar saamdra, ‘n geheim wat haar deur al die jare nog steeds nagmerries gee. Die enigste een wat al haar geheime ken, is Jakób, en sy weet nie eers of sy hom ooit weer in haar lewe gaan sien nie, want hy het agtergebly in Kommunistiese Pole en die Suid-Afrikaanse regering haat die kommuniste.

‘Tussen Stasies’ is die aangrypende verhaal van twee mense wat stry teen sosiale en ideologiese magte wat bots en hulle vir altyd van mekaar kan vervreem.

Maar wat my hart laat kramp het, was om aan al daardie Duitse oorlogwesies te dink.

Die feite: Die aankoms in 1948 van 83 Duitse weeskinders in Tafelbaai was die uiteinde van ‘n omstrede veldtog van die Dietse Kinderfonds. Een van die dryfvere was etniese purisme: sommige bestuurslede het voorkeur gegee aan kinders met ‘n Ariese stamboom. Sommige kinders is in Duitsland afgekeur weens hulle Poolse, Russiese of Joodse bloed, of hulle Rooms Katolieke geloof. Die hoofrede vir hierdie projek was klaarblyklik ideologies: die kinders moes protestantse Afrikaners word wat die Afrikanergetalle sou versterk.

Die onvertelde storie: Daardie weeskinders was, met die uitsondering van ‘n handjievol, almal 8 jaar en jonger. Van daardie kinders was ook nie werklik wees nie, hulle ouers het hulle afgeteken in die hoop om vir hulle ‘n beter toekoms hier in Suid-Afrika te gee. Hoe dapper moes daardie klein kindertjies nie gewees het, om ‘n drie-weke-seereis (soos Gretl gesê het) ver weg te gaan van hul land en alles wat bekend is nie? Om hier nuwe ouers te kom kry en ‘n nuwe taal en gewoontes aan te leer en te weet – hulle eie, eie familie sal hul dalk nooit weer sien nie.

Ek het meer gaan lees oor hierdie kinders, lees gerus meer HIER.

Padmaker – Christine Barkhuizen le Roux

Op die buiteblad word dit genoem: ‘n Deurleefde, sensitiewe roman oor die komplekse verhouding tussen ouer en kind en die afdruk wat een geslag op ‘n volgende laat.

As sy reg onthou, was dit dieselfde aand dat haar pa vertel het van die ingenieur wat ook ‘n dominee en sosiale werker was, dat hy dié ding gesê het wat sy nou eers verstaan: ‘Liefde is soos ‘n aflosstokkie, my kind. ‘n Mens kan dit nie vorentoe aangee as jy dit nie gekry het nie.”

Twee maande na die verdwyning van haar bejaarde ma besluit Katrien om die paaie van haar kinderjare na te ry. Haar reis neem haar terug na die padkampe waar haar saggeaarde pa, ‘n padskraperoperateur, met sy stories oor die padwerke die lewe vir haar uitgelê het. Daar het haar ma, met haar verbete stryd teen die armoede van die kampe, se probleme begin. Katrien se opsoek van die mense en die plekke wat haar gevorm het, is meer as net ‘n herinneringstog. Dit is ‘n poging om haar ma te verstaan en om haar eie weg vorentoe te vind. Op die oop pad onthou sy weer haar pa se woorde: “Om te weet waarheen jy op pad is, moet ‘n mens onthou waar jy vandaan kom.”

Christine Barkhuizen le Roux is op Vryburg gebore en woon deesdae op ‘n plaas naby Barrydale. Haar debuutdigbundel, dimensie, het in 2000 verskyn. In 2006 het ‘n kortverhaalbundel, Waar koek en wyn ontbreek, en ‘n tweede digbundel, roset, gevolg. Verskeie van haar gedigte is in Nederlandse publikasies en Afrikaanse bloemlesings, onder andere Groot Verseboek, opgeneem. PADMAKER is haar eerste roman.

Die boek was een van dié op my lysie vir 2010 waarby ek nie uitgekom het nie, en gelukkig kon ek dit toe vir Kersfees bestel. Ek het haar kortverhaalbundel ‘n jaar of twee gelede onder oë gehad en hoewel ek nie veel kan onthou nie, onthou ek dat my indruk gunstig was. Vir iemand wat in soveel genres kan skryf, het ek in elk geval groot bewondering. Dat sy talentvol is, is nie te betwyfel nie.

Ek dink Padmaker sal enigiemand aangryp wat belangstel in die verwikkeldheid van menslike verhoudings en sommer van die mens as sulks. Dis nie ‘n prettige storie nie, maar die hartseer en onbegrip tussen mense word gebalanseer deur die krag van die liefde tussen mense wat met bande van bloed gebind word. Ook tussen die dogtertjie en haar moeilike ma (wie se moeilikgeit sy nou ‘n naam kan gee en kan begin verstaan) bly die liefde altyd ten spyte van die onbegrip en wrywing.
Die beskrywing van die SA landskap waardeur sy ry, met die klem op die wonderlike plekname, word aangrypend gedoen. Enigiemand wat die land liefhet, sal aangeraak word daardeur. Ook die mense wat sy op haar reis ontmoet, word in fyn detail beskryf.
‘n Mens kan nie anders as om te wonder tot hoe ‘n mate dit ‘n outobiografiese werk is nie. Die taal is deurgaans pragtig en die hoofkarakters word gebalanseerd beskryf – niemand is net goed of net sleg nie.
Ek beveel die boek beslis aan en ek hoop daar kom nog prosa uit haar pen.

Gesant van God

“Gesant van God” deur Broer Yun en Paul Hattaway is ‘n besliste moet-lees vir elkeen wat sê hy is ‘n Christen. Die ware verhaal van Broer Yun word in detail vertel. Dit is die een wonderwerk na die ander, genoeg om jou asem te laat wegslaan. Maar die realiteit van vervolging word ook baie duidelik  uitgespel. Vervolging. Tronkstraf. Marteling in die ergste graad. Ontsnappings. Hy vas vir 74 dae! Dit vertel die verhaal van mense wat tot bekering kom…..   Dis die storie van ‘n gewone mens nes ek en jy, maar ‘n gehoorsame mens. Ek beveel hierdie boek beslis aan.

Die engelse weergawe is: “The Heavenly Man”

Santa Gamka – Eben Venter

Ek het hierdie boek bloot uitgeneem omdat hy toevallig oop en bloot op die biblioteektrollie gelê het toe ek daar verbykom. Toevallig? Eerder beskikking!
Ek kon nog nooit vat kry aan Eben se werk nie. LW. Ek sê nie sy boeke is swak nie – ek sê ek kon hul nog nie baasraak nie. Ek het nog altyd gedink hy is ‘n ongelooflike skrywer. En nou wéét ek dit.
Lucky Marais is losweg die mees unieke karakter wie se storie ek vanjaar gelees het. En ook dié een wat die diepste in my hart gekruip het. Nee, hy is nie soos enigiemand wat ek al ontmoet het nie. Ja, hy staan baie ver van my beskermde wit middelklaslewetjie af. Maar Eben Venter maak hom absoluut lewend deur sy taal en deur wat hy doen én nie doen nie. ‘n Mens leer vir Lucky verstaan, jy ontwikkel empatie met hom, jy voel vir hom.
Ek dink dis een van ‘n skrywer se heel grootste uitdagings: Om binne-in ‘n karakter wat ligjare van jouself verwyder is, te klim en hom ‘n eie stem te gee. En dis wat Venter hier reggekry het.
Ek gaan hiermee volstaan. (Vir ‘n indringende resensie, kyk gerus by die skakel hieronder. Vir ‘n lekker onderhoud waarin Venter heelwat verklaar oor die boek, kyk by die ander skakel.) As jy kru taal (absoluut funksioneel in die boek volgens my mening)  kan hanteer en jou nie doodskrik vir enigiets seksueel (altyd in baie goeie smaak aangebied in die  boek volgens my mening) nie, sal jy Lucky se storie geniet. En o ja, dit gaan ook effens sukkel as die leser ‘n geswore rassis is …

Lees gerus hierdie resensie op Litnet ook – kennelik deur ‘n kenner geskryf: http://www.litnet.co.za/cgi-bin/giga.cgi?cmd=cause_dir_news_item&cause_id=1270&news_id=78372&cat_id=558

En hierdie onderhoud: http://www.litnet.co.za/cgi-bin/giga.cgi?cmd=cause_dir_news_item&cause_id=1270&news_id=85113&cat_id=178

Samoe[r]sa reis. C. Johan Bakkes

Ek is ‘n ou wat maar stadig lees, so met die vingertjie wat die lyntjies volg en die bekkie wat die woorde klank soos ek aangaan, so iemand wat iets wil skryf wat ek geniet moet stadig genoeg skryf sodat ek kan byhou.

Johan Bakkes is so ‘n skrywer. Een van die min wie se skrifsels ek altyd in een sitting deurlees. Ja dit help dat die boekies nie te dik is nie, hierdie een is so 150 bladsye, maar al was hy ook 1500 bladsye het al sy stories vir my dieselfde probleem. Hulle raak te gou klaar! Ja ek is ‘n groot Bakkes aanhanger, en daarmee diskwalifiseer ek sekerlik enige kredietwaardigheid van ‘n objektiewe resensie. Laat dit maar so wees, kuns in my nederige opinie is nie oor hoe duur dit is, wie se naam onderaan geteken is of hoeveel groot woorde dit bevat nie. Kuns gaan oor hoe dit jou maak voel.

Die karakters is dieselfde as voorheen: Johan Bakkes, Die boksombende en Pop Bakkes (‘n winkelpop uit ‘n klerewinkel in Zeerust). Die plek is Indië (vandaar die titel as ek moet raai) maar ook heelwat stories van mense en dinge hier ter plaatse. Die metode is ook dieselfde. Binne ‘n paar paragrawe laat die skrywer jou verlang na plekke waar jy nie was nie en mense wat jy nie ken nie op ‘n manier wat bitter min mense hom kan nadoen. Dit is ook waarom sy boeke nie baie dik is nie, hy gebruik baie min woorde om ongelooflik baie te sê.

Johan Bakkes wéét iets waaroor die res van ons rotresies net wonder. Dalk die feit dat hy verkies om “the road less traveled” te gebruik. Dalk omdat hy die mens agter die gesig beter as meeste kan raaksien. Wat dit ookal is, lees dit, ek dink dit is sy beste nog.

For the love of a son – Jean Sasson

Kort voor my vakansie begin, haas ek my by die biblioteek in. Ek is verby laat, het nog ’n afspraak wat wag en het werklik net 10 minute om nuwe boeke uit te soek. Dus maak ek sommer vinnig ’n draai by die trollie met boeke wat daai dag ingekom het en gryp net ’n paar wat interessant lyk. So vat ek hierdie een.

Die boek begin stadig en ek wou-wou dit net ’n mis gee, want deesdae het ek te oud geword om deur ’n boek te worstel net om te kan sê ek het dit darem klaar gelees. Net toe ek egter begin vaak raak, tel die boek spoed op.

Die titel van hierdie boek is effens misleidend en dalk net gekies om mense se aandag te kry. Terwyl die boek nie presies is wat ek verwag het as gevolg van die titel nie, het ek die boek uiteindelik baie geniet en die inhoud was vir my in baie opsigte ‘n openbaring.

Ons kla so maklik oor die toestande in ons land, die misdaad en die swak diens. Maar ons het nie regtig die vaagste benul hoe gelukkig ons nog is nie, veral as vrouens.

Kortliks gaan die boek oor Maryam, ’n Afghaniese vrou. Vandat Maryam klein was, het sy al gerebelleer teen die diskriminasie in haar land teen vroue. Sy is bevoorreg om in ‘n redelik welvarende gesin groot te word, met ‘n ma en pa wat nie heeltemal so bekrompe is oor vrouregte as die res van haar familie nie.

Sy beleef hoe verskeie van haar vroulike familielede mishandel word deur hul mans en sweer dat sy nooit sal toelaat dat so iets met haar gebeur nie. Dan neem die Russe Kabul oor en omdat Maryam haar op allerlei maniere verset teen hulle, moet haar ouers naderhand reël dat sy landuit vlug, om haar lewe te red.

Haar pa gaan saam met haar en later emigreer hulle na Amerika. Hier ervaar Maryam vir die eerste keer as vrou totale vryheid. Haar land se tradisie kan sy egter selfs hier nie ontduik nie en sy begewe haar uiteindelik in ’n huwelik met ’n mede landsgenoot, soos deur haar pa gereël. Dié man is egter die duiwel gereinkarneer en Maryam word geslaan, mishandel en verkrag.

Ongeag die feit dat hulle in Amerika is, waar so iets nie behoort te gebeur nie, kry Maryam byna geen ondersteuning van haar familie nie, want die ingebore geloof dat die vrou die man se eiendom is om mee te maak wat hy wil, verhoed dat haar familie haar red uit die man se kloue.

Na die geboorte van haar seun, besluit Maryam om haarself te red en sy vlug weg van Kaiss, haar man. Sy begin die skeisaak en doen aansoek vir ’n interdik, maar voor enige iets gefinaliseer kan word, steel Kaiss hul seun en vlug terug na Afghanistan.

Daar is geen manier wat sy haar seun kan gaan terughaal nie, die Amerikaanse regering kan haar nie help nie, en intussen word Afghanistan verskeur deur oorloë. Elke dag vrees sy dat haar kind in die kruisvuur van ’n verskeurde land kan beland.

Met tussenposes probeer Maryam deur vriende en familie kontak te maak met haar seun, maar jare gaan verby waarin sy nie veel uitrig behalwe net om te hoor dat hy nog lewe nie.

Die boek eindig nie soos wat ek gehoop het nie en dit het my net weer laat besef dat die omstandighede waarin ’n kind grootword, tog wel ’n groot rol speel in hoe hy ontwikkel.

Die boek het my egter vir die eerste keer laat besef dat Afghanistan nie sommer net daai land is op TV waar ek altyd hoor hoe maak die mense oorlog nie en hoe meng Amerika in nie. Dit het vir my die gewone inwoners van ‘n eens pragtige land MENS gemaak.

En dit het my weereens naar gemaak oor die wreedheid van mens teenoor mens, en hier spesifiek van mans teenoor vrouens. Volgens hierdie mense se tradisie kon ’n man sy vrou doodmaak sonder enige gevolge en al reaksie sou wees; ”Foeitog, die arme man. Sy moes hom so ver gedryf het.”

Met die heerskappy van die Taliban (1996) het alles net nog veel erger geword. Vrouens mag nie meer hulle huise verlaat het nie, hulle mag nie gewerk het buite hul huis nie en hulle is ook nie toegelaat om enige skool by te woon nie. Dans is verbied, musiek is oral verbied. Sou jy gevang word in besit van ’n musiekkasset was jou voorland die tronk. Televisie is verban en alle kameras, films en foto’s is vernietig, want dis beskou as selfliefde, ‘n groot sonde.

Vrouens wat weduwees was en voorheen gewerk het in ordentlike beroepe soos die onderwys, moes nou by die huis bly en het geen manier gehad om hul kinders te versorg nie. Baie van hulle het hul uiteindelik uit desperaatheid na prostitusie gewend, wat die Taliban vreemd genoeg  toegelaat het, of te wel basies net ignoreer het.

Ek is nie spyt ek het die boek gelees nie en ek sal graag meer van Jean Sasson se boeke wil lees.